Zorgplicht zakelijke opdrachtgevers nakend
In het algemeen worden natuurlijke personen beschouwd als een consument. Gemiddeld genomen zijn deze consumenten ondeskundig en worden zij geleid door emoties. Ze zijn dus niet rationeel en moeten daarom beschermd worden tegen zichzelf en tegen de ver- en misleiding door bedrijven. In de Wet financieel toezicht (Wft) staat de consumentenbescherming – zorgplicht genoemd – daarom voorop. En als gevolg daarvan hebben we bij de advisering en klantbediening onder andere te maken met passende advisering, een goed adviesproces, minimale eisen aan de dossiervorming en vergaande (maar niet erg goed toegespitste) vakdeskundigheidseisen.
Daartegenover staat de zakelijke opdrachtgever. Hier werken ook natuurlijke personen, die daarbij ook als opdrachtgever optreden. In het algemeen wordt verondersteld dat zij wel professioneel zijn en dus niet tegen zichzelf behoeven te worden beschermd. Zorgplicht is voor deze groep opdrachtgevers daarom in de Wft eigenlijk niet aan de orde. Het zijn immers deskundige en rationele kopers van producten en diensten die precies weten wat ze doen en die daarin bewuste keuzes maken!
Bij zakelijke opdrachtgevers in het domein van de financiële dienstverlening blijkt dit over het algemeen een grove misvatting te zijn. In het Icesave-debacle zijn een provincie en een groot aantal gemeenten bijvoorbeeld grootschalig de bietenbrug op gegaan omdat ze zich als een consument hebben gedragen. En ook in Radar figureren inmiddels een aantal ondernemingen (waaronder zelfs een aantal financiële instellingen) die in staat zijn geweest pensioenovereenkomsten en -regelingen af te spreken die inmiddels bekend staan als woekerpensioenen. En verder voelt de soevereine staat Griekenland zich inmiddels belazerd door Goldman Sachs en vertoont inmiddels dus hetzelfde gedrag als die bewuste consument die tegen zichzelf beschermd moet worden.
Natuurlijk is het zo dat de inkoop van goederen en diensten voor het primaire proces van een organisatie inderdaad wordt gedaan door professionele opdrachtgevers. Bij de inkoop van alle andere producten en diensten is de veronderstelling van een deskundige en rationele koper zonder meer echter niet valide. Wel mag worden verondersteld dat zo’n zakelijke opdrachtgever zichzelf goed kent en weet dat hij of zij zich bij moeten laten staan door een echte deskundige op het domein waarop de voorgenomen transactie betrekking heeft. De checks and balances binnen een onderneming zorgen er immers voor dat er meerdere mensen bij betrokken worden. Deze rationaliteit wordt daarom minimaal wel verwacht maar vaak niet waargenomen. Dit heeft niet alleen te maken met de eigen overschatting door de persoon van de ondernemer of gedelegeerde opdrachtgever, maar ook met de begrensde financiële mogelijkheden van deze partijen. Zeker in deze tijd wordt nog wel eens te snel besloten op basis van vertrouwen en met een gevoel van "op hoop van zegen". Het is immers vijf voor twaalf, en tijd of geld voor echte goede afwegingen ontbreekt.
De AFM begint het vervagende onderscheid tussen een consument enerzijds en een zakelijke opdrachtgever anderzijds steeds meer te onderkennen. Langzamerhand begint zij zich nu te bemoeien met de advisering en verkoop van producten en diensten aan zakelijke opdrachtgevers. Met het publiceren van de Leidraad tweedepijler pensioenadvisering is bijvoorbeeld weer zo’n stap gezet. Ondanks het feit dat deze leidraad betrekking heeft op het adviseren en afsluiten van aanvullende pensioenovereenkomsten met bedrijven, moeten deze klanten nu dus ook worden behandeld als waren zij consumenten. Het is dus nog een kwestie van tijd voordat ook het adviseren en afsluiten van zakelijke kredieten en het aanbieden van deposito-arrangementen voor bedrijven onder de zorgplichtregels worden geschaard. U bent dus gewaarschuwd.