Het is waar!

Wetenschappelijk onderzoek bewijst vaak datgene wat wij al lang wisten. Zo ook het proefschrift van Fred de Jong. Een "onderzoek naar marktfalen in de intermediaire bedrijfstak voor financiële dienstverlening", gepubliceerd onder de titel "Martkfalen bij tussenpersonen" dat als academisch proefschrift op 26 oktober jongstleden in het openbaar door de auteur is verdedigd.

Het onderzoek is opgebouwd rond een centraal model, het SGR-paradigma. Dit zogenaamde Structuur-Gedrag-Resultaat-paradigma legt verbanden tussen marktstructuren, het gedrag van ondernemingen binnen die marktstructuur en de resultaten die worden bereikt binnen die markt. Dus dat belooft wat, natuurlijk. Met rode oren heb ik het onderzoek dan ook gelezen.

En wat blijkt: het is waar! De tussenpersonen hebben het echt gedaan. Geprikkeld door bestaande beloningsstructuren. Maar ook daartoe gestimuleerd door de natuurlijk neiging van ondernemingen in het algemeen en intermediaire ondernemingen in het bijzonder om alles bij het oude te houden. Deze laatste uitspraak is overigens ook wetenschappelijk onderbouwd. Namelijk via de theorie van de organisatieslack. Deze theorie gaat uit van het principe dat ondernemingen alleen veranderen als ze daartoe gedwongen worden. En zolang de provisiestromen voldoende ruimte boden voor "roerloosheid" is dus het oude gekoesterd in plaats van de bedrijfsvoering veranderd.

Maar het is ook waar dat tussenpersonen marktfalen hebben voorkomen. Hier wreekt zich wellicht de achtergrond van de onderzoeker, want afkomstig uit de intermediaire markt, maar wetenschappelijk is het in ieder geval wel. Dit is echter marktfalen van een geheel andere orde. Aanbieders van financiële producten, banken en verzekeraars, spelen immers ook een dominante rol in het ontstaan van al dit marktfalen. "Het zijn namelijk de banken en verzekeraars die de producten ontwikkelen en het zijn die zelfde aanbieders die het beloningsbeleid richting het intermediair bepalen", aldus de onderzoeker. De tussenpersonen konden er dus eigenlijk niks aan doen en hebben ondanks dit aller erger weten te voorkomen. Niet allemaal natuurlijk. Er waren dus 'good cops' en 'bad cops' onder hen. Het zijn dus net mensen.

De conclusie is in ieder geval wel duidelijk. Er zit niks anders meer op voor het intermediar. Het moet echt anders. Ze moeten namelijk kiezen. Het is "óf loskomen van de aanbieders en zich als adviseur positioneren, of accepteren dat hij onderdeel is van de dienstverlening van de aanbieder en als agent verder gaan", aldus de schrijver. En de enige manier om dat voor elkaar te krijgen is een verbod op provisies. Want dan moeten ze wel op grond van de organisatieslack-theorie. De onderzoeker wordt vervolgens op z’n wenken bediend. Een provisieverbod is al in de maak. onze minister van financiën heeft niet op dit wetenschappelijk bewijs willen wachten en heeft op z’n eigen inzichten vertrouwd. Deze ingreep zal wel weer nieuw "ander" marktfalen veroorzaken. Elke nieuwe regeling creëert immers weer zijn eigen keerzijden en mogelijkheden tot ongewenst gedrag. Maar daar kan dan een andere onderzoeker weer werk van maken.