Stop de bonus in het onderwijs

Jarenlang werkte ik bij ABN AMRO op de zuidas als personeelsmanager terwijl ik aan een promotieonderzoek werkte aan de Vrije Universiteit. Elke keer als ik de wandeling maakte van mijn werk naar de universiteit viel me op hoe klein die afstand was. Na een wandeling van 5 minuten kom je in een volledig andere wereld. Een aantal verschillen liggen voor de hand: minder luxe, andere kleding, het tempo ligt veel lager, om maar wat voorbeelden te noemen. Wat vreemd is dat die twee werelden totaal langs elkaar heen leven. En dat terwijl men op de universiteit onderzoekt wat de mensen in de praktijk aan het doen zijn. Het verschil tussen universiteit en praktijk is nergens zo groot als bij mijn vak: de Human Resources Management.

Variabele beloning werkt niet
Wat hebben de volgende zaken gemeen: de piramide van Maslow, competentiemanagement, de MBTI en bonussen? Wetenschappers hebben met duizenden studies aangetoond dat ze zinloos zijn, terwijl men er in de praktijk dol op is. Wat heeft 100 jaar psychologie opgeleverd op het gebied van bonussen? Bonussen leiden ertoe dat mensen meer kwantiteit gaan leveren maar niet meer kwaliteit. Als je een chirurg gaat betalen per operatie, gaat die meer opereren, maar de kwaliteit van de operatie neemt niet toe (eerder af). Wie kwaliteitsverbetering wil, moet investeren in de kennis en vaardigheden van mensen. Dus geen variabele beloning, maar investeren in kennis en kunde.

Goede en slechte leraren
Zelfs als je investeert in kennis en kunde zullen er mensen zijn die niet goed presteren. Een goede manager grijpt in. Toen ik hoorde dat ze bonussen willen gaan invoeren in het onderwijs dacht ik terug aan mijn middelbare school tijd. Op het Canisius College in Nijmegen hadden we een aantal briljante docenten. Tot op de dag van vandaag kan ik bepaalde gedichten uit mijn hoofd opzeggen, of denk ik terug aan bepaalde lessen die ik voor het leven meedraag. Wat ik me echter ook nog kan herinneren, is de leraar die regelmatig dronken in de klas zat en het één keer presteerde om uit het raam te kotsen tijdens een zinloze opdracht die we moesten maken.

Goede mensen niet extra belonen, maar slechte ontslaan
Als ik een school bekijk vanuit een HR-perspectief kom ik tot de conclusie dat kwaliteitsverbetering vooral moet komen van het wegnemen van slechte leraren. Van mijn eigen bank wist ik dat zo’n 10 tot 15% van de mensen niet op hun plek zit. Bij de medewerkerstevredenheidsonderzoeken kwam dat keer op keer terug. Dus wilde ik weten of dat bij docenten ook zo is. In samenwerking met de VARA heb ik een onderzoek gedaan naar dit onderwerp. Wat bleek? Men schat ik dat 15% van de collega’s niet goed functioneert. Uitgaande van zes lesuren op een dag is dat één docent per dag. Wat is het effect als je bonussen gaat invoeren in het onderwijs? In ieder geval wordt die slechte docent geen goede. Bovendien blijkt het gros van de mensen zichzelf beter te vinden dan het gemiddelde (net als bij bankmedewerkers) met als gevolgd dat iedereen verwacht een bonus te krijgen. Slechts een klein clubje krijgt er één, en dus is de rest dan teleurgesteld.

Stop de bonus in het onderwijs
Iedereen is het er over eens dat kwaliteit in het onderwijs van het grootste belang is en dat docenten een fatsoenlijk salaris moeten hebben. Maar het invoeren van bonussen is vragen om moeilijkheden. Wetenschappers roepen het al jaren, in de praktijk blijft men er in geloven. Dat er tot op de dag van vandaag bonussen worden betaald in de financiële sector is nog tot daar aan toe. Maar dat het kabinet de fouten uit de financiële sector wil gaan herhalen in het onderwijs is een onbegrijpelijk. Ik heb besloten om voor het eerst in mijn leven te gaan demonstreren als het er van komt.