Een bank is net een vliegtuig

Kort geleden had ik het genoegen om met mijn buurman te gaan vliegen. Ik mocht mee in de cockpit. Mijn buurman heeft in zijn vrije tijd een vliegbrevet gehaald. Iedere maand gaat hij een stukje vliegen in het vliegtuig van de club waar hij lid van is. Organisatiepsycholoog ben ik 24 uur per dag: zodoende was dit voor mij een uitgelezen kans om kennis te maken met de personele kant van het vliegen.

De kenmerken van een high performance organisatie
Wat moet je doen om te mogen vliegen? Je wordt gekeurd, moet een zware opleiding doorlopen, krijgt een examen, moet periodiek op herhaling, de procedures van wat er van je wordt verwacht zijn tot in detail uitgewerkt en je bent zelf de eindverantwoordelijke voor je handelen. Bij een overtreding van een regel of wet in de lucht volgen strenge straffen. Kortom: piloten werken in een high performance organisatie.

Cockpittraining voor managers
De afgelopen jaren zijn er veel pogingen gedaan om die high performance culture naar het bedrijfsleven te kopiëren. Ik heb zelf ooit een training mogen volgen van voormalig straaljagerpiloten die me leerden hoe zij operaties planden en uitvoerden.

Ook relevant voor deze vergelijking is het Cockpit resource management, een training ontwikkeld door NASA, met de gedachte dat het grootste risico in het vliegproces de menselijke factor is. Menig manager heeft zo’n training doorlopen om te leren hoe je in het werk minder fouten kunt maken.

Het verschil tussen een cockpit en een boardroom
Ondanks dat mensen in het bedrijfsleven tonnen besteden aan dit soort trainingen, doet men er in de praktijk weinig mee. De reden is simpel. In een cockpit leer je dat alles draait om het vermijden van fouten. In een bedrijf leer je dat je risico moet nemen om te ondernemen. Mijn eerste stagebegeleider tijdens mijn traineeship bij een bank zei tegen me: "Als je nooit mis schiet, dan schiet je te weinig." Als je dan een keer mis schiet (en dat is de laatste jaren collectief in zeer grote mate gedaan, KW) dan is de rekening niet voor jou, maar voor de belastingbetaler. Dat is andere koek dan een piloot die altijd met zijn vliegtuig mee zal neerstorten.

Geen bonus maar participatie
Geen mens zou het in zijn hoofd halen het bonussysteem voor piloten in te voeren, zoals we dat kennen in de financiële wereld. Maar laten we het eens omdraaien: we gaan het personeelsbeleid zoals uitgevoerd in de wereld van het vliegen invoeren in de financiële sector. Je wordt gekeurd, moet een zware opleiding doorlopen, krijgt een examen, moet periodiek op herhaling, de procedures van wat er van je wordt verwacht zijn minutieus uitgewerkt, je bent zelf eindverantwoordelijk voor al je handelen, bij overtreding van een regel of wet volgen strenge straffen. Geen bonus. Wel ben je verplicht met je eigen geld garant staan voor de financiële instelling waar je werkt, zodat je altijd samen neerstort. Ik neem aan dat er in de financiële sector niemand is die dit wil, maar als belastingbetaler lijkt dit plan me wel wat.