Niet meer, maar slimmer toezicht

Nu blijkbaar de hype over de bonussen aan het overwaaien is, verschijnen er nu veel artikelen over controle, risico management en wat niet meer zij.

De algemene tendens lijkt te zijn om - zoals Gerrit Zalm onlangs deed tijdens een master class van ConQuaestor - op te roepen tot "meer toezicht en daarmee minder risico". Daarnaast beginnen gelukkig veel mensen zich plotseling ook zorgen te maken over de hoogte van de beheerskosten. "Nu al?", zou ik willen zeggen.

Naar mijn idee wordt in beide benaderingen namelijk voorbij gegaan aan de kern van de uitdaging. Het gaat er om wat nu precies de problemen zijn geweest en op welke manier je effectief intern en extern toezicht kunt implementeren. Dit zonder dat je de klanten en de interne organisatie opzadelt met een nog grotere batterij aan allerlei soorten "controleurs" en lastig valt met elkaar overlappende onderzoeken en aanbevelingen die steeds meer de gehele organisatie beslaan in plaats van alleen maar processen. En die bovendien veel geld kosten aan inzet van personeel, het schrijven van rapporten en het maken van reizen.

Het gaat dus niet alleen over de kosten, maar het gaat erom of het allemaal helpt. Zoals ik intern altijd zei na 11 september 2001: "het gaat er om dat we zelf een probleem eerder detecteren en kunnen verhinderen dan dat het verhaal in de krant komt. Terwijl we ook nog steeds klanten hebben!".

Dit is een les die we als eerste uit de huidige kredietcrisis, de financiële crisis en de mislukte "war on terrorism" zouden moeten trekken: het steeds meer aannemen van verschillende typen controleurs (intern en extern) en het laten exploderen van niet te handhaven papieren regels is een illusie in de huidige hightech-wereld.

Want wat zijn nu eigenlijk de problemen geweest? Geen van de financiële instellingen, noch hun grote en kleine klanten, noch de toezichthouders hebben flexibele systemen om de exacte karakteristieken inclusief risicoprofielen van de giftige samengestelde producten vast te leggen, laat staan te monitoren. De interne en externe toezichthouders maken daarvoor immers gebruik van ouderwetse controle en monitoring tools die afgaan of wat er op papier staat en wat uit onsite-onderzoek blijkt.

En bovendien hebben de meeste "controleurs" geen of onvoldoende kennis van deze zeer complexe materie zoals ook weer bleek uit o.a. de interviews die ik met Nick Leeson hield (klik hier voor deel 1, hier voor deel 2).

De politiek, de toezichthouders en de interne controleurs hebben nu nog steeds blijkbaar de illusie dat men door papieren wetten en regelgeving de snelle, internationale handel op elektronische markten kan volgen, waarbinnen binnen seconden geld en herverpakte producten worden uitgewisseld over meerdere landen (inclusief "belastingparadijzen" zoals we zelf in de praktijk merkten tijdens de "war on terrorism"), soorten bedrijven en typen klanten heen.
Het gaat dus duidelijk niet om meer toezicht, meer regelgeving en meer internationale afspraken, het gaat over of het allemaal werkt!

De oplossing is even simpel als praktisch uitvoerbaar zoals ik in een aantal projecten onder hoge druk persoonlijk mocht ervaren na 11/09/2009 en nu ook weer bij de splitsing van de Bank: implementeer slimme, intelligente rule-based software waarbij allerlei typen risico’s geïntegreerd en interdisciplinair gemonitored en gemanaged worden afhankelijk van verschillende risico- en relatieprofielen.

En maak daarbij vooral gebruik van slimme Web 2.0.-software. Het gevolg: effectief en flexibele monitoring en preventie van grote problemen terwijl de business met klanten en partners gewoon doorloopt. Met behulp van slimme systemen die veel goedkoper en flexibeler zijn dan de bestaande "dinosaurus-systemen". Dus effectief en efficiënt elektronisch intern en extern toezicht.

Wat leverde dit op? We hadden in de "belastingparadijzen" maximaal één compliance officer en één riskmanager per land. Slim en geautomatiseerd risico management vond plaats op basis van een interdisciplinaire aanpak. De geautomatiseerde aanpak was ingebakken in de gewone processen van samen met klanten ondernemen en geld verdienen: het slimme risico management was onzichtbaar voor alle betrokkenen totdat er potentieel iets werd gesignaleerd.
Dit is ook de aanpak zoals ik die in 2003 in het tijdschrift Controlling propageerde en die ik in mijn boekje "Kenniswaardering in de organisatie; een interdisciplinaire benadering" beschreef.

Het is dus tijd voor slim elektronisch toezicht in plaats van symbolische, ineffectieve maatregelen die alleen maar veel geld kosten en die de oorzaken van de huidige problemen niet oplossen.